است هركه فهم تواند كرد . از آن جمله اشارت به صورت ختمى است كه سلام بدان دال است ، چنانچه معلوم شد و در تحريك آن عند التشهد اشارتى است بدانكه مادهء « 1 » حمد چگونه اصل امهات اسماى حضرت ختمى واقع شده « 2 » . به اشارت حديث خواهم گفت * كه غريبم زبان نمىدانم و در ساير اركان ، اطمينان در عبوديت اظهار كردن و از سر جدّ تمام ، آداب آن بجاى آوردن و بعد از اتمام نماز « 3 » باركانه و شرائطه آن را به دعوات مأثوره مختوم گردانيدن ، تا اشارت به همان اصل مذكور باشد . كه غايت اين عبادت فايده‌اى است كه عايد به عبد باشد ، نه امرى كه تعلق به حق داشته باشد ، تعالى عن ذلك . وصل سوم - در بيان سنن لواحق نماز . و در آن اختلاف بسيار است . آنچه اتفاق بر آن واقع شده صورت تبيين مىيابد و مخدرات معانى آن را به دستيارى اصول حكمى و كتابى و مناسبات عقلى و خطابى بر منصّهء اجمال و مجالى تفصيل در صدد بيان مىآرد . اما وجه اجمالى آن . ببايد دانست كه هر كمالى كه حضرت رسالت پناه ختمى - صلوات اللّه و سلامه عليه - بدان متحقق شده و مأمور به ابلاغ آن مرامم « 4 » معارف همم خود گشته ، از سه مقوله است : اول آن است كه معنى با صورت اصلى خود از مدارج انزالى بدان حضرت فرود آيد و يك شق قلم اعلى مخصوص به تسطير آن صورت است ، چنانچه تحقيق آن در رسالهء انزاليه « 5 » كرده شده . و هر چه بدين‌طريق فرود آيد اگر از صور قولى است آن كلام قرآنى خواهد بود ، و اگر از صور « 6 » فعلى است آن اركان مفروضه . و دوم آن است كه معنى فرود آيد

--> ( 1 ) - در حاشيه نسخه اصل و نسخه ن اين عبارت آمده است : فان مادة الحمد مع الالف يصير احمد و التحريك المذكور يشعر به كتابا و احصاء . ه ف . ( 2 ) - ب : فرد . ( 3 ) - ب : با دوگانه . ( 4 ) - ب : از مراحم معارف هم . ( 5 ) - اين رساله بكوشش آقاى دكتر موسوى بهبهانى ضمن مجموعه مقالات دانشگاه مكيل كانادا در اسفندماه 1349 در تهران بچاپ رسيد . ( 6 ) - ب : آن صور .